Son yıllarda ruh sağlığı alanında büyük bir karmaşa yaşanıyor.
Psikiyatrist ve psikologların yanı sıra; aile hekimleri, NLP uzmanları, yaşam koçları, biyoenerji uzmanları, tıbbi hipnoz uygulayıcıları, aile danışmanları ve benzeri pek çok yeni “meslek” ortaya çıktı.
Henüz psikiyatrist ile psikolog arasındaki farkın bile toplumda netleşmediği bir ortamda, bu yeni alanlar kafa karışıklığını daha da artırdı.
Peki bu karmaşanın sebebi nedir?
Aslında cevap büyük ölçüde ekonomiktir.
İnsanlar geçinmek zorundadır ve yeni iş alanları yaratılır. Ancak bu alanların gerçekten bilimsel bir karşılığı olup olmadığı ayrı bir konudur.
Bir hekim olarak şunu net biçimde söyleyebilirim:
Bazı yöntemlerin sınırlı bilimsel temelleri olabilir.
Bazılarının ise hiçbir bilimsel dayanağı yoktur.
Bir kısmı ise düpedüz spekülasyondur.
Buna rağmen insanlar bu hizmetleri almak isteyebilir, hatta bazen kendilerini daha iyi hissedebilirler. Liberal sistem içinde “alan razı satan razı” anlayışıyla bu mümkündür.
Ancak konu sağlık olduğunda durum değişir.
Bilimsel Temel ve Şarlatanlık Arasındaki İnce Çizgi
NLP, yaşam koçluğu, biyoenerji, tıbbi hipnoz gibi alanların bugünkü uygulama biçimleri büyük ölçüde kontrolsüzdür.
En büyük sorunlardan biri:
👉 Her derde deva gibi sunulmalarıdır.
Reklamlarında:
- depresyona iyi gelir
- panik bozukluğu çözer
- travmaları siler
- bağımlılığı bitirir
gibi iddialar yer alır.
Oysa bilimsel literatürde bu iddiaları destekleyen güçlü kanıtlar yoktur.
Örneğin hipnoz, bilime en yakın görünen yöntemlerden biridir. Yaklaşık 150 yıldır kullanılmaktadır. Ancak bugün hipnoz uyguladığını söyleyen birçok kişinin iddia ettiği mucizevi etkilere dair bilimsel bir karşılık bulunmamaktadır.
Üstelik hipnoz son derece dikkatle kullanılması gereken bir tekniktir.
Bazı yatkın kişilerde ağır psikiyatrik hastalıkları tetikleyebilir.
Benim pratiğimde, hipnoz ve benzeri yöntemlerden sonra bana başvuran ciddi ruhsal bozulmalar yaşayan çok sayıda hasta olmuştur.
Denetimsizlik Büyük Sorun
Bu alanların:
- eğitim standartları yoktur
- resmi bir denetimleri yoktur
- yetki sınırları belirsizdir
Tıbbi yönü olduğu iddia edilenlerin büyük kısmı zaten bilimsel olarak onaylanamaz.
Bugünkü tablo, medyumluk ve falcılık sektöründen çok da farklı değildir.
İnsanlar oralara da gider, para verir ve bazen iyi hissettiklerini söylerler.
Ancak iyi hissettirmek ile hastalık tedavi etmek aynı şey değildir.
Kimler Tedavi Yetkisine Sahiptir?
İlaç tedavisi ve tüm biyolojik tedaviler sadece hekimlerin yetkisindedir.
Ruh sağlığı alanında:
✔ Tanı koyma
✔ Tedavi düzenleme
✔ Takip etme
yetkisi psikiyatristlere aittir.
Ülkemizde sık yapılan bir yanlış da psikologluğun “bağımsız bir sağlık mesleği” gibi algılanmasıdır.
Psikoloji fakültesi mezunu olmak tek başına ruh sağlığı alanında çalışmaya yetki vermez.
Psikologlar:
- gerekli klinik eğitimleri almışlarsa
- bir sağlık kurumunda
- bir psikiyatristin yönlendirmesi altında
psikoterapi uygulayabilirler.
Tıpkı fizyoterapistlerin fizik tedavi uzmanına bağlı çalışması gibi.
Sosyal hizmet uzmanları ve benzeri meslek grupları ise:
- evlilik sorunları
- yaşam krizleri
- danışmanlık hizmetleri
gibi alanlarda çalışabilirler.
Ancak hastalık tedavisi yapamazlar.
NLP, Yaşam Koçluğu ve Benzerleri Nerede Durmalı?
Bu alanlar tıbbi değildir.
İnsanların:
- sosyalleşmesine
- motive olmasına
- kendini daha iyi hissetmesine
katkı sağlayabilirler.
Ancak:
❗ Ruhsal hastalıkları tedavi ettiği iddia ediliyorsa
❗ Depresyonu, panik bozukluğu, şizofreniyi iyileştirdiği söyleniyorsa
orada ciddi bir sorun vardır.
Bu artık etik dışıdır.
Psikoterapi Kimler İçin, Nasıl?
Psikoterapi son derece ciddi bir müdahaledir.
Öncelikle kişinin bir psikiyatrist tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Hangi durumda:
- ilaç gerekir
- psikoterapi gerekir
- hangisi birlikte yapılmalıdır
bunlar bilimsel ilkelerle belirlenmelidir.
Plansız ve yetersiz eğitimle yapılan psikoterapi:
tıpkı yanlış yapılan bir fizik tedavi gibi
ruhsal sakatlanmalara yol açabilir.
Benim önerim nettir:
👉 Önce psikiyatrist
👉 Sonra gerekiyorsa psikoterapi
SSS – Sık Sorulan Sorular
NLP, hipnoz, biyoenerji gerçekten işe yarıyor mu?
Bazı kişiler kendini iyi hissedebilir ancak ruhsal hastalıkların tedavisine dair bilimsel kanıtlar yoktur.
Bu yöntemler zararlı olabilir mi?
Evet. Özellikle yatkın kişilerde ciddi psikiyatrik sorunları tetikleyebilir.
Kimler ilaç tedavisi yapabilir?
Sadece hekimler, özellikle psikiyatristler.
Psikologlar hastalık tedavisi yapabilir mi?
Hayır. Ancak gerekli eğitimleri almışlarsa psikiyatrist yönlendirmesiyle psikoterapi uygulayabilirler.
Psikoterapiye herkes gidebilir mi?
Önce psikiyatrik değerlendirme yapılması en sağlıklısıdır.
Bu içerik, psikiyatrist Prof. Dr. Oğuz Berksun tarafından hazırlanmış ve güncellenmektedir.
