Psikiyatristin Vicdanı: Klinik Kararlarda Görünmeyen Alan

Psikiyatrik kararlar çoğu zaman tanı ölçütleri, tedavi kılavuzları ve etik ilkeler üzerinden değerlendirilir. Ancak klinik pratiğin içinde, bu görünür çerçevenin ötesinde işleyen bir alan daha vardır. Bu alan yazılı değildir, ölçülmez ve başkasına devredilemez. Psikiyatristin vicdanı, klinik kararların tam bu noktasında devreye girer.

Vicdan, psikiyatride bir duygu ya da taşınan bir yük değildir.
Vicdan, karar anında ve sonrasında başvurulan bir iç etik otoritedir.

Vicdan Ne Zaman Devreye Girer?

Psikiyatristin vicdanı, kararın zorlaştığı yerde belirginleşir.

  • Her seçeneğin bir bedel içerdiği durumlarda
  • Müdahale etmenin de, etmemenin de riskli olduğu anlarda
  • Etik ilkelerin yön gösterdiği ama karar vermediği noktalarda

Vicdan, kararın yerine geçmez;
kararın etik zeminini tartar.

Vicdan İlkelere Karşı mı Çalışır?

Vicdan, etik ilkelere karşı değildir.
Ancak etik ilkelerle otomatik olarak örtüşmek zorunda da değildir.

Etik ilkeler:

  • çerçeve sunar,
  • sınırları hatırlatır,
  • keyfîliği engeller.

Vicdan ise:

  • bağlamı dikkate alır,
  • öncelikleri tartar,
  • ilkenin bu hasta için ne anlama geldiğini sorgular.

Bu nedenle psikiyatride etik kararlar, ilke ile vicdan arasında kurulan refleksif bir muhakeme sürecinden doğar.

Vicdan Neyi Taşır, Neyi Taşımaz?

Vicdan:

  • suçluluk taşımaz,
  • kefaret aramaz,
  • psikiyatristi cezalandırmaz.

Aksine:

  • kararı ağırlaştırmak için değil,
  • kararın yük hâline gelmesini engellemek için vardır.

İyi ki vicdanımız vardır.
Çünkü vicdan, yaptıklarımızın yük hâline gelmesini engelleyen bir iç otoritedir.

Vicdan Neden Görünmezdir?

Vicdan:

  • performans göstergesi değildir,
  • dışarıdan fark edilmez,
  • belgelenmez.

Bir psikiyatrist:

  • doğru karar vermiş olabilir,
  • etik ve hukuki olarak yerinde davranmış olabilir,

ama yine de kararını vicdanıyla tartmaya devam edebilir.

Bu durum bir zayıflık değil;
etik olgunluğun işaretidir.

Vicdan ile Kendini Yıpratmak Arasındaki Çizgi

Vicdan, doğru konumlandırıldığında koruyucudur.
Ancak vicdan, suçlulukla karıştığında yıpratıcı hâle gelir.

Her kararı kişisel bir bedel gibi yaşamak:

  • mesleki muhakemeyi bozar,
  • klinik mesafeyi zedeler,
  • tükenmişliği hızlandırır.

Bu nedenle psikiyatrist için mesele:

  • vicdanı susturmak değil,
  • onu araç olarak kullanabilmektir.

Vicdan Paylaşılabilir mi?

Vicdan tamamen devredilemez;
ama yalnız başına işletilmek zorunda da değildir.

  • Etik paylaşımlar
  • Süpervizyon
  • Meslektaşlarla klinik tartışmalar

vicdanın muhakeme gücünü artırır.

Ancak nihai anda:

  • kararı veren psikiyatristtir,
  • vicdanına danışan da odur.

Son Söz

Psikiyatristin vicdanı:

  • mesleğin duygusal yükü değil,
  • etik pusulasıdır.

Vicdan:

  • doğruyu garanti etmez,
  • ama keyfîliği engeller.

Psikiyatrik kararlar yalnızca bilgiyle değil;
vicdanla birlikte düşünülür.

Ve bu görünmeyen alan,
psikiyatristliğin en sessiz ama en vazgeçilmez parçasıdır.

İlişkili Makaleler