Psikiyatrist–Hasta İlişkisinde Yakınlık ve Mesafe

Psikiyatri, insanla en yakın teması gerektiren tıp alanlarından biridir. Bu yakınlık, tedavinin etkili olabilmesi için vazgeçilmezdir. Ancak aynı yakınlık, sınırları belirsizleştiğinde tedavi ilişkisinin kendisini zedeleyebilir. Bu nedenle psikiyatrist–hasta ilişkisi, sürekli olarak yakınlık ile mesafe arasındaki hassas bir denge üzerinde ilerler.

Bu denge ne sabit ne de otomatik olarak kurulur; her hasta, her süreç ve her dönem için yeniden ayarlanır.

Yakınlık Neden Gereklidir?

Psikiyatrik tedavi, yalnızca belirtilerle değil, insanın yaşantısıyla çalışır.
Bu nedenle psikiyatrist:

• hastanın duygularını anlayabilmeli,
• anlatılanları yalnızca işitmekle kalmayıp anlamlandırabilmeli,
• güven veren bir ilişki kurabilmelidir.

Yakınlık olmadan:

• hasta açılmaz,
• tedavi yüzeyde kalır,
• gerçek sorunlara temas edilemez.

Bu anlamda yakınlık, psikiyatride bir tercih değil, klinik bir gerekliliktir.

Yakınlık Nerede Riskli Hâle Gelir?

Yakınlık, mesleki rol ile kişisel rol birbirine karıştığında risklidir.

• Hastanın duygusal yükünü tamamen üstlenmek
• Hastayla özdeşleşmek
• Onun adına karar almaya başlamak
• Tedavi ilişkisinin dışına taşan bir bağ kurmak

bu noktada yakınlık, tedavi edici olmaktan çıkar ve ilişkiyi bulanıklaştırır.

Yakınlığın aşırılaştığı yerde:

• nesnellik azalır,
• klinik değerlendirme zayıflar,
• psikiyatrist tükenmeye başlar.

Mesafe Neden Gereklidir?

Mesafe, çoğu zaman yanlış anlaşılır.
Mesafe, soğukluk ya da ilgisizlik değildir.

Psikiyatrik mesafeler:

• düşünmeyi mümkün kılar,
• karar almayı kolaylaştırır,
• tedaviyi yapılandırır.

Mesafe olmadan:

• her vaka kişisel bir yük hâline gelir,
• her olumsuzluk kişisel bir başarısızlık gibi yaşanır,
• tedavi sürdürülemez olur.

Bu nedenle mesafe, tedavinin düşmanı değil, taşıyıcı kolonudur.

Mesafe Nerede Zarar Verir?

Mesafe, ilişkiyi kopardığında zarar vericidir.

• Duygusal temasın tamamen kaybolması
• Hastanın yaşantısına yabancılaşma
• Sadece tanı ve protokole odaklanma

bu durumda hasta, anlaşılmadığını hisseder.

Aşırı mesafe:

• güveni zedeler,
• tedavi ittifakını bozar,
• psikiyatriyi mekanik bir uygulamaya indirger.

Denge Nasıl Kurulur?

Psikiyatrist–hasta ilişkisindeki denge:

• formüllerle değil,
• farkındalıkla
  kurulur.

Bu farkındalık şunları içerir:

• Kendi duygularını ayırt edebilmek
• Hastanın duygusuyla kendi duygusunu karıştırmamak
• Gerektiğinde durabilmek
• Gerektiğinde yaklaşabilmek

Bu denge, deneyimle gelişir ve zamanla olgunlaşır.

Son Söz

Psikiyatrist–hasta ilişkisi:

• ne mesafesiz bir yakınlıktır,
• ne de duygusuz bir profesyonelliktir.

Bu ilişki:

• insani bir temasla,
• mesleki sınırlar arasında
  var olur.

Yakınlık ve mesafe, psikiyatride karşıt değil;
birbirini tamamlayan iki gerekliliktir.