Hayatı Hazlarımızla mı, Sorumluluklarımızla mı, Rollerimizle mi Yönetiyoruz?

Hayatı hazlarımızla, sorumluluklarımızla ve bunların toplamında oluşan rollerimizle yönetiyoruz.
Ancak bu karışımı zamansız, sabit bir denge gibi düşünmek yanıltıcı olur.
İnsan hayatı, tek bir anda kurulmuş bir uyumdan değil; zaman içinde değişen dozlardan oluşur.

Bazen haz ağır basar, bazen sorumluluk.
Zaman zaman roller ön plana çıkar, zaman zaman geri çekilir. Hepsinin altında bir nörobiyoloji yatar. Hazzın, sorumlulukların, zorunlulukların bunlarla şekillenen rollerin nörobiyolojisi
Asıl mesele, bu karışımın ne zaman, ne ölçüde devrede olduğudur.

Bu nedenle hayatı yalnızca hazla ya da yalnızca sorumlulukla yönetmek mümkün değildir.
Haz ve sorumluluk birbirinin alternatifi ya da karşıtı değildir;
aynı yönelim sisteminin farklı düzenleme biçimleridir.

Bu düzenleme bozulduğunda, insan her zaman “yanlış” yapmış olmaz.
Bazen yoldan çıkmış gibi hissedilen şey,
yanlış bir ahlâkî tercihten çok,
zaman içinde ayarı kaçmış bir yüklenme biçiminin sonucudur.

Bu yazı, bu soruya kesin bir cevap vermek için değil;
sorunun kendisini doğru bir çerçeveye oturtmak için yazıldı.

Haz ile sorumluluk arasındaki ilişkinin
zaman, doz ve regülasyon üzerinden nasıl kurulabildiğini
Hazlarımız ve Sorumluluklarımız başlıklı yazıda ele alıyorum.

Bu ilişkinin beyindeki karşılığını,
yani haz ve sorumluluğun hangi devreler üzerinden
nasıl entegre edildiğini ise
Hazzın ve Sorumlulukların Nörobiyolojisi başlıklı yazıda bulabilirsiniz.

Hayat tek bir ilkeyle yönetilmez.
Ama ilk yanlış,
haz ile sorumluluğu baştan karşı karşıya koymaktır.

Bu çerçeveden bakıldığında, hedonik bir yaşam arayışı da başlı başına bir sorun değildir.
Sorun, hazzın zamanla tek düzenleyici ilke hâline gelmesidir.
Özellikle madde kullanımı gibi dışsal yollarla haz devresinin sürekli uyarılması,
bu dengeyi bozarak insanı sorumluluk, zorunluluk ve rollerden giderek uzaklaştırabilir.

Buradaki mesele ahlâk değil, regülasyondur.
Hayat yalnızca hazdan ibaret değildir;
haz, hayatı taşıyan unsurlardan yalnızca biridir.
Doz ve zaman kaybolduğunda, haz yön vermez;
yönsüzlük üretir.