Tanısal Çerçeve ve Psikodinamik Bir Değerlendirme

Borderline Kişilik Bozukluğu (BKB), kişilik bozuklukları içinde klinik olarak en yoğun, en karmaşık ve en fazla yanlış anlaşılan tanılardan biridir. Tanı, DSM-5-TR’de Cluster B kişilik bozuklukları arasında yer almakta ve duygulanım, benlik algısı ve kişilerarası ilişkilerde belirgin süreksizlikle tanımlanmaktadır.

DSM-5-TR’ye Göre Borderline Kişilik Bozukluğu Tanı Ölçütleri

DSM-5-TR’de Borderline Kişilik Bozukluğu, erken erişkinlik döneminde başlayan ve çeşitli bağlamlarda ortaya çıkan bir örüntü olarak tanımlanır. Tanı için aşağıdaki 9 ölçütten en az 5’inin bulunması gerekir:

Gerçek ya da hayali terk edilmeden kaçınmak için yoğun çaba
Tutarsız ve yoğun kişilerarası ilişkiler (idealleştirme–değersizleştirme arasında gidip gelme)
Belirgin ve sürekli kimlik karmaşası
Kendine zarar verme riski taşıyan dürtüsellik (madde kullanımı, cinsellik, harcama, yeme vb.)
Tekrarlayan intihar davranışları, girişimleri veya kendine zarar verme
Duygudurumda belirgin tepkisellik (yoğun disfori, irritabilite, anksiyete)
Kronik boşluk duygusu
Uygunsuz, yoğun öfke ya da öfkeyi kontrol etmekte güçlük
Geçici, strese bağlı paranoid düşünceler veya dissosiyatif belirtiler

DSM tanımı, bu belirtilerin süreğen ve işlevselliği bozucu olmasını şart koşar.

Tanının Klinik Güçlükleri

Borderline Kişilik Bozukluğu tanısı, klinikte birkaç nedenle sorunlu olabilir:

Belirtiler durumsal olarak dalgalanabilir
Travma, duygudurum bozuklukları ve dissosiyatif tablolarla örtüşme gösterebilir
Tanı, hastada ve klinisyende etiketleyici ve umutsuzlaştırıcı etki yaratabilir

Bu nedenle BKB, tanısal olmaktan çok klinik bir çerçeve olarak ele alınmalıdır.

Psikodinamik Perspektif

Psikodinamik kuramda Borderline yapı, sabit bir “kişilik bozukluğu”ndan ziyade, benlik bütünlüğünün yeterince kurulamadığı bir örgütlenme düzeyi olarak değerlendirilir.

Otto Kernberg

Kernberg’e göre borderline yapı:

kimlik difüzyonu,
ilkel savunma mekanizmaları (bölme, yansıtmalı özdeşim),
gerçeklik değerlendirmesinin göreceli olarak korunması

ile karakterizedir.

Bu yapı, nevrotik ve psikotik örgütlenmeler arasında bir ara düzey olarak tanımlanır.

Duygulanım, Bağlanma ve Yas

Borderline yapılanmanın merkezinde çoğu zaman:

erken dönem ilişkisel travmalar,
güvensiz bağlanma,
süreklilik göstermeyen bakım deneyimleri

yer alır.

Bu bağlamda BKB, yalnızca dürtüsellik ya da duygusal dalgalanma değil;
kaybın, ayrılığın ve terk edilmenin tolere edilememesi ile ilişkilidir.

Klinikte sık görülen:

terk edilme korkusu,
yoğun öfke,
idealizasyon–değersizleştirme döngüsü

çoğu zaman yas tutulamayan kayıpların dışavurumudur.

Boşluk Duygusu ve Benlik Sürekliliği

Borderline hastaların sıkça dile getirdiği “boşluk”, yalnızca bir duygulanım değil;
benlik sürekliliğinin kırılganlığına işaret eder.

Bu kişiler için:

benlik, ilişkisel bağlarla ayakta durur,
ilişki sarsıldığında benlik de sarsılır,
ayrılık, benlikte dağılma tehdidi yaratır.

Bu nedenle borderline yapı, kayba karşı aşırı duyarlıdır.

Tedaviye Dair Kısa Not

Borderline Kişilik Bozukluğu, “tedavi edilemez” bir tablo değildir.
Ancak tedavi:

uzun soluklu,
ilişki merkezli,
sınırları net

olmak zorundadır.

Bu alanda en çok çalışılan yaklaşımlardan biri:

Marsha Linehan

tarafından geliştirilen Diyalektik Davranış Terapisi (DBT)’dir.

Bunun yanında psikodinamik yönelimli terapiler de benlik bütünlüğü ve duygulanım düzenlenmesi üzerinde etkili olabilir.

Sonuç

Borderline Kişilik Bozukluğu, yalnızca dürtüsellik ya da “zor hasta” etiketiyle anlaşılabilecek bir tablo değildir.
Bu yapı, çoğu zaman:

erken ilişkisel kırılmaların,
tutulamayan yasların,
benlik sürekliliğindeki kırılganlığın

klinik bir ifadesidir.

Bu nedenle borderline yapılanmayı anlamanın yolu,
semptomlardan çok ilişkisel ve duygusal süreçleri anlamaktan geçer.

Klinik Duruş Notu

Bu yazı, Borderline Kişilik Bozukluğu tanısını mutlaklaştırmadan;
onu anlamaya yönelik bir çerçeve olarak ele almayı amaçlamaktadır.