Psikoz Nedir?

Bazı ruhsal belirtiler bir arada görüldüğünde ortaya çıkan tabloya psikoz adı verilir. Psikozun en temel özelliği, kişinin gerçeği değerlendirme yetisinin bozulmasıdır. Gerçek ile hayal dünyası birbirine karışır ve kişi yaşadıklarını gerçekmiş gibi algılar.

Psikotik belirtiler yaşayan kişiler çoğu zaman hasta olduklarının farkında olmazlar. Kendi iç dünyalarında, kendilerine özgü bir gerçeklik içinde yaşarlar.

Halk arasında psikoz ile şizofreni sıklıkla birbirinin yerine kullanılır. Oysa psikoz, şizofreninin de içinde bulunduğu daha geniş bir ruhsal durum kümesini tanımlar.

Psikoz şu hastalıklarda görülebilir:

  • Şizofreni
  • Bipolar bozukluğun mani veya ağır depresyon dönemleri
  • Psikotik depresyon
  • Sanrılı (paranoid) bozukluklar
  • Bazı tıbbi hastalıklar ve madde kullanımı

Bu anlamda psikoz, tek bir hastalık değil; birçok ruhsal bozuklukta ortaya çıkabilen ortak bir ruhsal durumdur.

Psikozun Erken Uyarı Belirtileri

Psikotik tablo genellikle aniden değil, yavaş yavaş gelişir. Erken dönemde şu değişiklikler görülebilir:

  • Uyku düzeninde bozulmalar
  • İştah değişiklikleri
  • Sosyal hayattan uzaklaşma
  • Kişisel bakımın azalması
  • Günlük rutinlerin aksaması
  • Dalgınlık ve dikkat dağınıklığı
  • Nedensiz huzursuzluk ya da aşırı durgunluk
  • İlişki biçimlerinde belirgin değişiklikler
  • Ani duygu değişimleri

Bu dönemde kişinin iş, aile ve sosyal yaşamında bozulmalar başlar.

Psikozun Temel Belirtileri

1. Varsanılar (Halüsinasyonlar)

Varsanılar, gerçekte olmayan şeylerin algılanmasıdır.

Kişi:

  • Sesler duyabilir
  • Görüntüler görebilir
  • Dokunulduğunu hissedebilir
  • Koku veya tatlar algılayabilir

Örneğin:

  • Kafasının içinde konuşan sesler duyduğunu söyleyebilir
  • Derisinin altında bir şeylerin hareket ettiğini hissedebilir
  • Kendisine zarar verildiğine inanabilir

2. Sanrılar (Hezeyanlar)

Sanrılar, gerçeğe uymayan ancak kişinin güçlü biçimde inandığı düşüncelerdir. Mantıklı açıklamalarla değiştirilmeleri çok zordur.

Örnekler:

  • Eşinin kendisini aldattığına kesin olarak inanmak
  • Takip edildiğini, kontrol edildiğini düşünmek
  • İçinde bir çip yerleştirildiğine inanmak
  • Uzaylılar tarafından hamile bırakıldığını düşünmek
  • Kendini peygamber, mehdi, özel güçlere sahip biri sanmak
  • Televizyonun kendisi hakkında gizli mesajlar verdiğine inanmak

Sanrılar çoğu zaman kişide yoğun korku, öfke ve kuşku yaratır. Bu durum ilişkileri bozabilir ve kişiyi saldırgan ya da içe kapanık hale getirebilir.

3. Düşünce ve Davranışlarda Düzensizlik

Kişide:

  • Konudan konuya hızlı atlama
  • Anlamsız konuşmalar
  • Kendini ifade etmede güçlük
  • Günlük işleri yapamama
  • Ortama uygunsuz davranışlar

görülebilir.

4. Duygusal ve Zihinsel Değişimler

  • Duyguların azalması veya donuklaşması
  • Sosyal geri çekilme
  • Düşünce üretiminin yavaşlaması
  • “Zihnin boşalmış gibi” hissedilmesi

Psikoz Ne Kadar Sürebilir?

Psikotik belirtiler:

  • birkaç saat veya gün sürebileceği gibi
  • uygun tedavi alınmazsa haftalar, aylar hatta yıllarca da devam edebilir

Erken tedavi, gidişatı belirleyen en önemli faktördür.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Psikoz bir hastalık mıdır?
Hayır. Psikoz, birçok ruhsal hastalıkta görülebilen bir durumdur.

Psikoz yaşayan kişi hasta olduğunu anlar mı?
Çoğu zaman hayır. Gerçeklik algısı bozulduğu için yaşadıklarını gerçek sanır.

Psikoz geçici olabilir mi?
Evet. Bazı durumlarda kısa sürelidir, bazılarında uzun süreli seyredebilir.

Psikoz tedavi edilebilir mi?
Evet. Uygun ilaç tedavisi ve takip ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Psikoz şizofreni demek midir?
Hayır. Şizofreni psikozun görüldüğü hastalıklardan sadece biridir.

İlişkili Makaleler