İçe Kapanma Şizofreni’nin Bir Belirtisi Olabilir mi?

Özellikle ergenlik ve genç erişkinlik döneminde, kişinin sosyal çevresinden uzaklaşması, arkadaş ilişkilerinin azalması ve dış dünyaya ilgisinin belirgin biçimde düşmesi bazen “geçici bir dönem” gibi yorumlanabilir. Ancak bazı durumlarda bu değişim, psikiyatrik bir tablonun erken belirtilerinden biri olabilir. Bu nedenle içe kapanma tek başına tanı koydurmaz; fakat belirli özellikler eşlik ediyorsa şizofreni gelişimi açısından ciddiye alınması gereken bir işaret haline gelebilir.

Burada kritik soru şudur:
Bu içe kapanma depresyona mı bağlıdır, yoksa farklı bir psikiyatrik sürecin parçası mı?

Şizofrenik içe kapanma

Şizofreni gelişim sürecinde ortaya çıkan sosyal içe çekilmede, çoğu zaman dikkat çeken nokta şudur:
Depresyondaki gibi belirgin bir çökkünlük, keyifsizlik, moralsizlik her zaman eşlik etmez.

Yani kişi insanlardan uzaklaşır, dış dünyayla temasını azaltır, eski ilgi alanlarını bırakır; fakat bu geri çekilme belirgin bir “üzüntü hali” ile açıklanamaz. Aileler bazen bunu “üzgün değil ama sanki başka biri gibi” diye tarif eder.

Bu süreçte şu özellikler de eşlik edebilir:

• Kişilikte ve davranış biçiminde belirgin değişim
• Eskisine göre “tuhaf” gelen tavırlar
• Duygusal tepkilerde değişme (duygusal küntlük, uygunsuz tepkiler)
• Anlamsız ya da açıklanması güç öfke çıkışları
• Açıklamaların tutarsız, kopuk ve mantıksal bütünlükten yoksun olması

Hasta, içe kapanmayı ya geçiştirir ya da bu durumuna aldırış etmez gibidir. Bazen de yaşadıklarını anlaşılması güç, tuhaf gerekçelere bağlar; ancak bu açıklamalar çoğunlukla tutarlı bir bütünlük taşımaz.

Aileler neyi fark eder?

Şizofrenik içe kapanmada ailelerin en çok vurguladığı şey genellikle şudur:
Ortada bir değişim vardır ama bunun adı konamaz.

Hasta açıklama yapar, ancak bu açıklama ikna edici değildir. Aile, gerekçeleri tam anlayamasa bile yakınlarında gerçeklerden uzaklaşma başladığını sezer. Bu sezgi çoğu zaman klinik açıdan kıymetli bir veridir.

Depresyona bağlı içe kapanma farklıdır

Depresyona bağlı sosyal geri çekilmede tablo genellikle daha farklıdır:

• Duygudurum üzüntü yönüne kayar
• Keyifsizlik, isteksizlik ve enerji kaybı belirgindir
• Umutsuzluk ve karamsarlık baskın olabilir
• Kişi çoğu zaman neden içe kapandığını daha anlaşılır biçimde ifade edebilir
• Özdeğerde düşme belirgindir

Depresyonda hasta yakınları, kişinin içe kapanmasına daha kolay anlam verebilir; kişinin üzüntülü halini ve bunun nedenlerini daha iyi kavrayabilir. Şizofrenik süreçte ise geri çekilme daha çok dünyayla bağın sessizce zayıflaması gibi görünür.

Sonuç

İçe kapanma genç yaşlarda tek başına şizofreni belirtisi değildir. Ancak sosyal çekilme ile birlikte davranışlarda belirgin tuhaflaşma, gerçeklikle bağda silikleşme, açıklamalarda tutarsızlık gibi bulgular eşlik ediyorsa bu durum ciddiye alınmalıdır. Erken dönemde uzman değerlendirmesi; hem olası bir psikoz gelişimini erken yakalamak, hem de depresyon gibi diğer nedenleri ayırt etmek açısından önemlidir.