Depresyon çoğu zaman yalnızca psikolojik bir çökkünlük değil; uykuyu, enerjiyi, iştahı, ağrı duyarlılığını ve bedensel ritimleri etkileyen bütüncül bir durumdur. Bu nedenle depresyon ile bedensel hastalıklar arasında çift yönlü bir ilişki vardır:

bazı bedensel hastalıklar depresif belirtileri ortaya çıkarabilir veya artırabilir,
depresyon ise bedensel hastalıkların seyrini zorlaştırabilir ve kişinin işlevselliğini belirgin biçimde düşürebilir.

Bu yüzden depresyon şikayetiyle başvuran bir kişide, özellikle ilk kez ortaya çıkan depresif belirtilerde, bazı bedensel nedenlerin değerlendirilmesi önemlidir.

Depresyon ile bedensel hastalıklar neden karışır?

Depresyonun bedensel belirtileri oldukça belirgin olabilir. Örneğin:

halsizlik, enerji azalması
kas-eklem ağrıları
uyku bozuklukları
iştah değişiklikleri
cinsel isteksizlik
çarpıntı, gerginlik
sindirim sistemi yakınmaları

Bu belirtiler bazı bedensel hastalıklarda da görülebilir. Bu nedenle “depresyon var mı yok mu?” sorusu kadar, “depresyona benzeyen bedensel bir neden olabilir mi?” sorusu da önemlidir.

Depresyona en sık eşlik eden veya depresyonu taklit edebilen bedensel hastalıklar

1) Tiroid hastalıkları

Tiroid hormonları metabolizma ve enerji düzeni üzerinde güçlü etkiye sahiptir.

Hipotiroidi (tiroid hormonlarının düşüklüğü) depresyona çok benzer bir tablo oluşturabilir: yorgunluk, isteksizlik, kilo alma, uykuya eğilim, zihinsel yavaşlama.
Hipertiroidi (tiroid hormonlarının yüksekliği) ise kaygı, huzursuzluk, çarpıntı ve uyku bozukluğu ile depresyona eşlik edebilir.

Bu nedenle bazı vakalarda tiroid fonksiyon testleri değerlendirmede önemlidir.

2) Anemi ve vitamin-mineral eksiklikleri

Anemi (özellikle demir eksikliği) ve bazı vitamin eksiklikleri bedensel tükenmişlik duygusu yaratabilir. Kişi:

çabuk yorulma
halsizlik
konsantrasyon güçlüğü
isteksizlik

gibi belirtiler yaşar. Bu tablo depresyonla karışabilir veya depresif belirtileri artırabilir.

3) Diyabet ve metabolik hastalıklar

Diyabet hem biyolojik hem psikolojik yük oluşturur. Kan şekeri dalgalanmaları:

enerji düşüklüğü
sinirlilik
halsizlik
dikkat azalması

gibi belirtiler yapabilir. Ayrıca kronik hastalık yükü depresyon riskini artırır.

4) Kronik ağrı sendromları ve romatizmal hastalıklar

Kronik ağrı, depresyonla çok sık birliktelik gösterir. Fibromiyalji, migren, bel-boyun fıtığı, romatizmal hastalıklar gibi tablolar:

uykuyu bozar,
hareketi azaltır,
yaşam ritmini daraltır,

ve depresif çökkünlüğü besleyebilir.

Depresyonda da ağrı eşiği düşebilir. Bu nedenle “ağrı mı depresyonu başlattı, depresyon mu ağrıyı artırdı?” sorusu klinikte sık karşılaşılan bir durumdur.

5) Uyku bozuklukları

Uyku bozulduğunda duygu düzenleme sistemi kırılganlaşır. Uykusuzluk bazı kişilerde depresyonun sonucu değil, nedeni olabilir.

uykuya dalma güçlüğü
sık uyanma
erken uyanma
dinlendirici olmayan uyku

depresyonla birlikte görülür ve tedavide mutlaka ele alınmalıdır.

6) Kalp ve damar hastalıkları

Kalp-damar hastalıklarında depresyon sık görülür. Bunun birkaç nedeni vardır:

kronik hastalık yükü
fiziksel kapasite azalması
yaşamın daralması
bazı biyolojik mekanizmalar (inflamasyon vb.)

Ayrıca depresyon, kalp hastalığı olan kişilerde tedavi uyumunu bozabilir ve yaşam kalitesini belirgin düşürür.

7) Nörolojik hastalıklar

Bazı nörolojik hastalıklar depresif belirtilerle birlikte görülebilir. Özellikle:

Parkinson hastalığı
epilepsi
demans süreçleri

depresif belirtileri artırabilir. Bu durumlarda depresyon değerlendirmesi daha bütüncül yapılmalıdır.

8) Hormonal değişimler

Hormonal dönemler de depresif belirtilere zemin hazırlayabilir:

doğum sonrası dönem
menopoz süreci
bazı adet döngüsü ilişkili değişimler

Bu dönemlerde depresif belirtiler daha sık görülebilir veya mevcut depresyon belirginleşebilir.

Ne zaman bedensel değerlendirme özellikle önemlidir?

Aşağıdaki durumlarda bedensel değerlendirme daha önemli hale gelir:

depresif belirtiler ilk kez ve ani başladıysa
kişi daha önce depresyon yaşamamışsa
belirgin kilo kaybı/ kilo alımı eşlik ediyorsa
belirgin çarpıntı, titreme, terleme gibi belirtiler varsa
tedaviye rağmen belirgin düzelme olmuyorsa
ağrı, halsizlik, uyku bozukluğu çok ön plandaysa

Sonuç

Depresyon ile bedensel hastalıklar arasında güçlü bir ilişki vardır. Bazı bedensel hastalıklar depresif belirtilere yol açabilir, bazıları depresyona eşlik ederek tabloyu ağırlaştırabilir. Bu nedenle depresyon değerlendirmesinde bedensel durumun da gözden geçirilmesi, hem doğru tanı hem de etkili tedavi için önemlidir.

Konunun psikiyatrik eş tanılar boyutunu ayrıca ele aldım:
Depresyona eşlik eden psikiyatrik hastalıklar