Metilfenidat (Ritalin / Concerta) Bağımlılık Yapar mı?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi öneri değildir. Metilfenidat (Ritalin®, Concerta® vb.) gibi ilaçların kullanımı kişiye özeldir ve mutlaka hekim kontrolünde planlanmalıdır. İnternette sık dolaşan eksik ve hatalı bilgileri dengelemek, güvenli bir çerçeve sunmak amacıyla hazırlanmıştır.

Kısa cevap

Metilfenidat “kontrollü izlem gerektiren” bir ilaçtır; ancak doğru tanı, uygun doz ve hekim kontrolü altında kullanıldığında bağımlılık gelişmesi beklenen bir tablo değildir. Asıl risk, amaç dışı ve hekim takibinde olmaksızın kullanımda ortaya çıkar.

Neden bu soru bu kadar sık soruluyor?

Metilfenidat “uyarıcı” (stimulant) grubunda olduğu için insanlar bunu otomatik olarak “bağımlılık yapan” ilaçlarla aynı kategoriye koyabiliyor. Ayrıca internette, “Ritalin bağımlılık yapar” gibi genelleyici ve bağlamdan kopuk cümleler çok dolaşıyor.

Oysa klinik gerçeklik daha nüanslıdır.

Bağımlılık kavramı ile “alışma” kavramı aynı şey değildir

Halk arasında iki kavram karışır:

  • Bağımlılık: ilacı keyif verici/amaç dışı kullanma, kontrol kaybı, sürekli artırma eğilimi, zarar görmeye rağmen kullanımın sürmesi
  • Tedaviye alışma / düzenli kullanım ihtiyacı: bir tedavinin işe yaraması için düzenli kullanım gerekmesi

Örneğin gözlük takmayı bırakınca tekrar bulanık görmek “bağımlılık” değildir. Tedavinin etkisi sürdüğü sürece fayda vardır.

Metilfenidatta da benzer bir ayrım önemlidir.

Hangi durumlarda bağımlılık riski artar?

Bağımlılık riskinin asıl yükseldiği zemin şudur:

  • hekim takibinde olmaksızın kullanım
  • başkasının ilacını deneme
  • ilacı hırslanma nedeniyle “ders çalışmak / performans” için kullanma
  • dozu kendi kendine artırma
  • ilacı ezerek / farklı biçimde alma gibi amaç dışı kullanım
  • eşlik eden madde kullanımı

Bu nedenle metilfenidat; “deneyeyim” denilecek bir ilaç değil, psikiyatrik değerlendirme ile başlanacak bir tedavidir.

Metilfenidat kişiyi “uyuşturur” mu?

Doğru dozda hedeflenen etki şudur: kişi kendisi gibi kalır ama daha derli toplu ve organize olur.

Aşırı dozda ise bazı kişilerde:

  • donukluk
  • duygusal küntlük
  • gerginlik
  • yapay bir “fazla kontrol” hali

görülebilir. Bu durum çoğu zaman “ilaç kötü” demek değil; dozun veya formun uygun olmadığını gösterir.

Son söz

Metilfenidat doğru tanı ve doğru kullanımda faydalı bir tedavidir. Bağımlılık riski, çoğunlukla ilacın kendisinden çok amaç dışı ve kontrolsüz kullanımdan doğar. Bu nedenle bu ilaçların güvenli yolu; düzenli takip, doğru doz ve kişiye özel tedavi planıdır.

Metilfenidat hakkında genel rehber:
→ Metilfenidat Hakkında Bilmeniz Gerekenler (Ritalin®, Concerta® ve benzeri ilaçlar)

İlişkili Makaleler