 Kadın cinsel işlev bozukluğu arzulama, uyarılma, orgazm ve cinsel ağrı bozuklukları olmak üzere dört ayrı kategoride incelenir. Cinsel ağrı bozukluğu disparoni ve vaginismus'u kapsar.
KADIN CİNSEL İŞLEV BOZUKLUĞU Kadın cinsel işlev bozukluğu arzulama, uyarılma, orgazm ve cinsel ağrı bozuklukları olmak üzere dört ayrı kategoride incelenir. Cinsel ağrı bozukluğu disparoni ve vaginismus?u kapsar. Normal ayaktan kadın hasta popülasyonunda cinsel işlev bozukluğunun %19-50 oranında rastlandığı, cinsel işlev bozukluğu ile birlikte cinsel tatminsizliğin ve sorunların %68-75 kadını etkilediği tahmin edilmektedir. Oysa yapılan bir çalışmada hekimlerin kartlarında, cinsel sorun notuna %2 oranında rastlandığı bildirilmektedir. Bir başka çalışmada da jinekolojik muayeneler sırasında cinsel sorunlara ilişkin sorgulama yapıldığında cinsel işlev bozukluğu sıklığının saptanan oranların 6 katına yükseldiği saptanmıştır.Cinsel Anatomi  
| Arzulama Bozukluğuna Sebep Olan İlaçlar Psikoaktif ilaçlar Antipsikotikler Barbitüratlar Benzodiazepinler Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) Lityum Trisiklik antidepresanlar Kardiyovasküler ve antihipertansif ilaçlar Antilipid ilaçlar Beta blokürler Klonidin Digoxin Spironolactone (Aldactone) Hormonal Preparatlar Danazol (Danocrine) GnRh agonistleri Oral kontraseptifler Diğer Histamin H2-reseptor blokürleri Indometazin Ketakanazol Fenitoin Sodyum | Uyarılma Bozukluğuna Neden Olan İlaçlar Antikolinerjikler Antihistaminikler Antihipertansifler Psikoaktif ilaçlar Benzodiazepinler Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) Monoamine oksidaz inhibitörleri Trisiklik antidepresanlar Orgazm Bozukluğuna Neden Olan İlaçlar Metildopa Amfetaminler ve diğer anorektik ilaçlar Antipsikotikler (ağrılı orgazma da neden olabilirler) Benzodiazepinler Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) Narkotikler Trisiklik antidepresanlar (ağrılı orgazma da neden olurlar) |
| Kadın cinsel işlev bozukluğu jinekolojik sebepleri ve jinekolojik muayene yöntemi
| | Muayene
| Durumlar
| | Dış cinsel organlar | | Kas tonusu muayenesi | Vajinismus | | Deri rengi ve yapısının muayenesi | Vulvar dikstrofi, dermatit | | Derinin dolgunluğu ve gerginliğinin muayenesi | Atrofi | | Pubik kıllanmanın miktarı ve dağılımı | Atrofi | | Klitoris muayenesi | Klitoral adhezyon | | Ülser olup olmadığının tespiti | Herpes Simplex Virüs Enfeksiyonu | | Vestibül swab testi | Vulvar Vestibülit | | Bertolin bezlerinin palpasyonu | Bartholinit (Bartholin bezleri iltihabı) | | Arka duvar ve himen muayenesi | Episiotomi (doğum kesisi) yara dokusu (skarları) ve yapışıklıkları | | Tek El Muyanesi | | Arka vaginal duvarın palpasyonu | Rektal hastalık (Anüs Üzeri Barsak Kısmı) | | Anüsün levator kasının palpasyonu | Anüsün Levator Kasında Myalji, Vajinismus | | Mesanenin ve üretranın palpasyonu | Uretrit, İnterstisiyel sistit, idrar yolu iltihapları | | Uterus başı (servix) hareketlerindeki hassasiyet | Karın tabanı (pelvik) infeksiyonlar, karın zarı iltihapları | | Vajinal derinliğin saptanması | Ameliyatlara bağlı değişiklikler, Işın tedavisine bağlı yapışıklıklar veya büzüşmeler, diğer yapışıklıklar | | İki El Muayenesi | | Uterusun palpasyonu | Uterus yapı ve pozisyon bozukluğu (Retrogression, fibroids), endometritis | | Adnekslerin palpasyonu | Kitleler, kistler, endometrioz, hassasiyet | | Rektovaginal muayene | Endometriozun ekarte edilmesi (dışlanması) | | Guaic test | Barsak hastalıkları | | Speculum | | Salgı PH sı | Vajinit, atrofi | | Vajinal mukozanın muayenesi | Atrofi | | Papanicolaou smear yapılması | Human papillomavirus enfeksiyonu, kanser | | Prolopsus olup olmadığının muayenesi | Sistosel, rektosel, rahim prolapsusu (sarkması) | | | |
|
Kadın üreme yaşamı ile ilgili jinekolojik değişimler (örn. ergenlik, hamilelik, hamilelik sonrası dönem, menopoz) cinsellikle ilgili sorunların potansiyel nedenlerini içlerinde barındırırlar. Ergenlik cinsel kimlikle ilgili kaygılardan dolayı, hamilelik ve hamilelik sonrası dönem cinsel ilgi, uyarılma ve tatminde yaşanan sorunlardan dolayı, menopozun hipoestrojenik dengesine bağlı olarak kendini kötü hissetme, mizaçta düşme ve cinsellik üzerine olumsuz etkilerinden dolayı sorunlu dönemlerdir. Menopozda arzulamada, uyarılmada, cinsel ilişki sıklığında belirgin azalma, hipoestrojenik duruma bağlı doku esnekliğinde, yumuşaklığında ve ıslaklığında azalma nedeniyle ağrılı cinsel ilişki ortaya çıkar. | Menopozda fizyolojik değişimler
| | Deri Ter ve sabesö bezlerin aktivitelerinde dolayısıyla salgı miktarında, dokunsal uyaranların algılanmasında azalma Memeler Memenin yağ miktarında, meme dolgunluğunda azalma, meme başı ereksiyon ve uyarılma kapasitesinde düşme Vajina Vajen boyunda kısalma ve elastikiyetinde salgı miktarında azalma. Vajinal pH?ın 3.5 dan 4.5 civarlarına doğr hatta 5 civarına doğru kayması İç Üreme Organları Overler, fallop tüblerinin küçülmesi. Overlerin atreziye (küçülme) gitmesi, over dokusunun özelliğini yitirmesi, uterusun %30-50 oranında düşmesi. Servikste atrofi, uterus içi müköz salgı miktarının azalması. Mesane Uretra Mesane trigon atrofisi
|
| | Kadın cinsel işlev bozukluğunda psikososyal faktörler
| | İçsel Çatışmalar Dinsel tabular, toplumsal yasaklar, cinsel özdeşim ve kimlik çatışmaları, suçluluk duyguları Geçmişe Ait Faktörler Fizik veya cinsel kötüye kullanıma uğramış veya hala uğruyor olma. Tecavüz, cinsel deneyimsizlikKişilerarası Çatışmalar İlişki sorunları, evlilik dışı ilişkiler, fizik veya cinsel kötüye kullanım. Cinsel istek, uyarılma ve pratiğinde eşten farklı olmak. Yetersiz cinsel iletişim. Stres Ekonomik, aile ve iş sorunları. Ailede hastalık, ölüm veya depresyon hali. Depresyon dışında başka bir psikiyatrik hastalığa sahip olma |
|
Kadın cinsel işlev bozukluğunda temel tedavi stratejileri
Eğitim (Psikoeducation) Normal anatomiye, cinsel işlevlere, cinsel ilişkiye, yaşlanmaya bağlı değişimlere, hamileliğe menopoza ilişkin hastayı bilgilendirme. Okunmak üzere kitap, kaynak gösterme. Uyarılmanın artırılması ve rutinden uzaklaşma Erotik materyallerin kullanımını teşvik etme. Haz veren duyumların keşfi için masturbasyonun kullanımını sağlama. Cinsel ilişki sırasında iletişimin artırılması. Vibratör kullanımı. Pozisyon kullanımının artırılması, cinselliğe ayrılan zamanın değiştirilmesi günün alışılmış zamanları dışına kaydırma. Dikkati başka yönlere kaydırma Erotik ve erotik olmayan fantazilere teşvik. Pelvik kas antremanları (kegel egzersizleri). Bu egzersizlerin cinsel ilişki sırasında yapılması. Cinsel ilişki sırasında müzik, video ve televizyon kullanımı. Cinsel ilişki dışındaki etkileşimin artırılması Duyumları artırmaya yönelik masaj ve dokunma (?sensate-focus) egzersizleri (cinsel bir eylem olmaksızın eşin geri bildirimleri doğrultusunda rahatlamaya, güven hissetmeye, haz almaya yönelik yapılan dokunuşlar ve okşamalar), orgazm olmaya yönelik olmayan oral stimülasyonlar. Disparoniyi azaltma Yüzeyel Disparoni: kadının cinsel birleşmeyi idare etmesi, topik lidokain uygulaması, cinsel ilişki öncesi sıcak banyo, biyofeedback. Vajinal Disparoni: Yüzeyel disparonide yapılanlara ek olarak lubrikant kullanımı. Derin Disparoni: Vaginal: Derin zorlanmaları azaltacak pozisyonların seçilmesi, nonsteroid anti inflamatuvar ilaç kullanımı.
|
| Arzu Bozukluklarında Testosterone Tedavisi
| | Tarama Bazal testosteron düzeyi (serbest ve total) bazal lipid profili, bazal karaciğer enzim düzeyleri, mamografi, papanikolo smear Başlangıç Tedavisi Kombine Preparatlar (Estratest or Estratest hs) Metil Testosteron, 1.25 to 2.5 mg / gün Mikronize oral testosteron 5 mg günde iki kez Testosterone proprionate %2 lik preparat lokal olarak gün aşırı uygulanır Testosterone enjeksiyon/hap İkinci üçüncü ayda tekrar gözden geçirme Testosteron düzeyleri, lipid profili, karaciğer enzim düzeyleri Sempotom ve yan etki izleme İdame tedavi En düşük dozlara kadar inme ve düşük dozda devam etme¶ Yılda iki kez lipid düzeyleri ve karaciğer enzimlerine bakma Rutin papanikolo ve mamografi
|
Uyarılma Bozukluğu Günümüzde uyarılma bozukluğu tedavisinde ilaçlar söz konusu olduğunda oldukça sınırlı olanaklara sahip olduğumuzu söylemek zorundayız. Bazı ticari lubrikanlar (nemlendirici/kayganlaştırıcılar), E vitamini ve mineral yağların dışında kullanılabilecek bir ajan yok gibidir. Uyarılma bozukluğu yetersiz uyarılmaya/uyarılabilmeye bağlı olabilir, özellikle yaşın ilerlemesiyle birlikte kadınlarda uyarılmanın kritik seviyelerine ulaşmak için çok daha fazla uyarı gerekir. Bu sebeple ön sevişme bu sorunun çözümü için teşvik edilmelidir, bunun yanısıra vibratör kullanımı oldukça işe yarar yöntemdir. Sevişme öncesinde sıcak banyo uyarılmayı kolaylaştırabilir. Dikkati farklı yönlere çekebilen, anksiyeteyi dağıtmaya yönelik teknikler işe yarayabilir. Kegel egzersizleri distraktion yapmak için de kullanılabilecek bir yöntemdir. Ürogenital atrofi menopozal kadınlarda uyarılma bozukluğunun en sık rastlanan sebeplerindendir. Atrofi durumlarında estrojen replasmanı oldukça iyi sonuç verir. Uzun dönemli estrojen tedavileri estrojen kremleri ile yapılabilir. Uzun süreli kullanımlarında progesteron ek tedavisi pek çok açıdan uygun bir tedavidir. Medroxyprogesteron oral, günlük 5 mg dozlarda 1-3 ay her dönemin ilk on günü kullanılır. Bu tedaviler sırasında uterusun sağlıklı olup olmadığı takip edilmelidir.
Kegel Egzersizleri
| | Kegel Egzersizlerinin Potansiyel Kullanımları Pubik ve Kogsix kaslarının tonusunu artırmak için Orgazmik yoğunluğu artırmak için Orgazm sırasındaki idrar kaçağını önleme için Cinsel ilişki sırasında dikkati başka yöne çekmek amaçlı (distraksiyon amaçlı) Cinsel uyarılma ve cevapların daha fazla farkına varılması için Kegel Egzersizi Eğitimi Hekim hastaya egzersizleri öğretmek üzere vaginal muayene sırasında komutlar verir. Hasta kendi parmaklarını kullanarak aynı egzersizleri ev ödevi şeklinde yapar Ona kadar sayarak iki parmağını vajenin içerisine yukarı doğru iterken sıkma işlemini gerçekleştirir. Vajen, anüs ve tüm pelvik taban kaslarını kasabildiği kadar kasar ve 3 e kadar sayıncaya kadar sıkılı tutar Daha sonra Ona kadar yavaş yavaş sayarak kasmış olduğu kaslarını yavaş yavaş gevşetir Bu egzersizi günde 10-15 kez yapar Consider vaginal weights, biofeedback clinics İdame Kegel Egzersizleri Gündelik aktiviteler sarısanda (sıra beklerken, kırmızı ışıkta beklerken vs) aynı egzersizler tekrarlanır Sağlanan ilerlemeyi konuşmak üzere görüşme planlanır |
Orgazm BozukluğuAnorgazmi tedaviye en iyi cevap veren cinsel işlev bozukluğudur. Cinsel deneyimsizlik ve yetersiz uyarılma anorgazminin en önemli sebebini oluşturur. Daha önce hiç orgazm yaşamamış kadınlarda oldukça yaygın bir sorundur. Orgazm bozukluğun psikolojik olarak da ortaya çıkabilir. Bunun sebebi orgazmik refleksin istemsiz inhibisyonudur. Bazan bu inhibisyon ilaçlara veya kronik hastalıklara bağlı olarak da ortaya çıkabilir.Tedavi inhibisyonun azaltılmasına uyarılmanın artırılmasına dayanır. Uyarılma/uyarma bir saate kadar uzayabilen masturbasyonu, vibratör kullanımını, cinsel gerilimin kas tonusu ile kontrolü ve artırılmasını kapsar. Kas tonusunda uyarılmaya eşlik ettirilen ritmik değişimler Kegel egzersizleri olarak da bilinir. Bu egzersizler distraksiyon yaptığı (kişinin kendini üçüncü bir kişi gibi gözleme imkanı sağlaması bunu sağlar) için inhibisyonu azaltır, uyarılmayı artırır. Bu esnada fantazi ve müzik dinleme gibi rahatlatıcı ve uyarılmayı artırıcı yöntemler kullanılabilir. Cinsel Ağrı BozukluklarıDisparoni yüzeyel, vajinal ve derin disparoni olmak üzere üçe tipe ayrılır. Yüzeyel disparoni cinsel birleşmeye daha başlar başlamaz anatomik veya irritatif bir duruma veya vajinismusa bağlı olarak ortaya çıkar. Vajinal disparonide ağrı genellikle sürtünmeye bağlıdır (örn. lubrikasyon sorununa bağlı sürtünme). Derin disparoni zorlamayla ilgilidir pelvik bir hastalık veya gevşeyememe bu sorunu yaratabilir. Ağrının nedeni derhal anlaşılmalıdır. Gerekirse cerrahi yöntemler (laparoskopi gibi) kullanılabilir. Vajinismus tedavisi progressif kas relaksasyonu ve vajinal dilatasyon ile gerçekleştirilir. Vajina aslında rijid bir organ değildir bu sebeple buradaki dilatasyon gerçek bir dilatasyon değildir. Vajinismusta sadece ağrı değil tabular, korkular, yanlış inanışlar, vajenin veya himenin parçalanacağın ilişkin korkutucu fantaziler de önemlidir. Bu sebeple bunlar üzerinde bilişsel olarak durulması, sistematik desensitizasyon, vajinal dilatasyonun sağlanmasında son derece önemlidir. Parmakla, vajinal dilatatör veya vibratörlerle günde iki kez 15 er dakikalık yapılan egzersizler sonrasında başarı %90 civarındadır. Vajinismusta kas gevşeticiler, nonsteroid antiinflamatuvarlar da bu egzersizlere ek olarak kullanılabilir. Sedatif, hipnotik veya narkotiklerin tedavide yeri yoktur. |
