PsikiyatriNet

Ani bunaltı, kısa süreli (birkaç dakikadan en fazla bir saate kadar sürebilen) korku nöbetleri ve bu nöbetleri takiben ortaya çıkan antisipatuvar anksiyete (beklentisel kaygı-bu nöbetlerin tekrar olacağına dair korku,kaygı,sıkıntı) ile karakterize bir bozukluktur. Hastalar temel üç tip korkudan bahsederler.

Ölüm korkusu, düşüp bayılma korkusu-kontrol kaybı korkusu, çıldırma korkusu. Bu üç korkudan biri veya birkaçı nöbetler ile ortaya çıkan pek çok bedensel belirtiye eşlik eder. Bedensel belirtiler arasında en sık rastlananları hava açlığı, çarpıntı, baş dönmesidir. Bu üç belirti dışında, baş dönmesi, dengesizlik, terleme, ateş basması, yüzde kızarma-solma, paresteziler, bulantı diğer önemli bedensel belirtiler arasındadır. Hastalar genellikle kardiyak belirtiler nedeniyle kardiyolojiye başvururlar. Bunun en önemli sebebi çarpıntının ve göğüs üzerinde sıkışma hissinin hastalara kalp krizi nedeniyle öleceklerini düşündürmesidir. Bu çok yoğun bir korkuya sebep olur ve genellikle ilk şiddetli nöbette hastalar acil olarak bir doktora veya hastaneye başvururlar. Panik bozukluk yoğun korku yaşattığı için hastalar yalnız kalmaktan kaçınırlar ve yanlarında hep birinin bulunmasını isterler. Zaman içinde bu durum yakın çevreye bir bağımlılık yaratır. Panik bozukluklu hastalarda agorafobi sık rastlanan bir diğer belirtidir. Hastalar evin dışına, çarşıya açık alanlara çıkmak istemezler. Panik bozukluk agorafobili panik bozukluk ve agorafobisiz panik bozukluk olmak üzere ikiye ayrılır. Aşağıda panik nöbetlerine ilişkin DSM-IV ölçütleri tablo-10, agorofobili veya agorafobisiz panik bozukluğu ölçütleri tablo-11, agorafobi ölçütleri ise tablo-12'de verilmiştir. Tablo-10 DSM-IV panik nöbeti ölçütleri Aşağıdaki belirtilerden dördünün (ya da daha fazlasının) birden başladığı ve 10 dakika içinde en yüksek düzeye ulaştığı, ayrı bir yoğun korku ya da rahatsızlık duyma döneminin olması: (1)Çarpıntı, kalp atımlarını duyumsama ya da kalp hızında artma olması (2)Terleme (3)Titreme ya da sarsılma (4)Nefes darlığı ya da boğuluyor gibi olma (5)Soluğun kesilmesi (6)Göğüs ağrısı ya da göğüste sıkıntı hissi (7)Bulantı ya da karın ağrısı (8)Baş dönmesi, sersemlik hissi, düşecekmiş ya da bayılacakmış gibi olma (9)Derealizasyon (gerçekdışılık duyguları) ya da depersonalizasyon (kendi bedenine yabancılaşma) (10)Kontrolünü kaybedeceği ya da çıldıracağı korkusu (11)Ölüm korkusu (12)Parasteziler (uyuşma ya da karıncalanma duyumları) (13)Üşüme, ürperme ya da ateş basmaları Tablo-11 DSM-IV agorafobisiz ve agorafobili panik bozukluğu ölçütleri:

A. Aşağıdakilerden hem (1), hem de (2) vardır. (1)Yineleyen beklenmedik panik nöbetleri (2)Nöbetlerden en az birini, 1 ay süreyle (ya da daha uzun süre) aşağıdakilerden biri ( ya da daha fazlasını) izler: (a) Başka nöbetlerin de olacağına ilişkin sürekli bir kaygı (b) Nöbetin yol açabilecekleri ve sonuçlarıyla (örn. kontrolünü kaybetme, kalp krizi geçirme, çıldırma) ilgili olarak üzüntü duyma (c) Nöbetlerle ilişkili olarak belirgin bir davranış değişikliği gösterme

B. Agorafobinin olmaması (agorafobili panik bozukluk için sadece bu ölçüt agorafobinin olması şeklinde değişecektir)

C. Panik nöbetleri bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir ilaç, tedavi için kullanılan bir ilaç) ya da genel tıbbi bir durumun (örn. hipertiroidi) doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir.

D. Panik Nöbetleri, Sosyal Fobi (örn. korkulan toplumsal durumlarla karşılaşma üzerine ortaya çıkan), özgül fobi (örn. özgül bir fobik durumla karşılaşma), obsesif-kompulsif bozukluk (örn. bulaşma üzerine takıntısı olan birinin kir ve pislikle karşılaşması), travma sonrası stres bozukluğu (örn. ağır bir stres etkenine eşlik eden uyaranlara tepki olarak) ya da ayrılma anksiyetesi bozukluğu (örn. evden ya da yakın akrabalardan uzak kalmaya tepki olarak) gibi başka bir psikiyatrik bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

Tablo-12 DSM-IV panik bozukluksuz agorafobi ölçütleri

A. Beklenmedik bir biçimde ortaya çıkabilecek ya da duruma bağlı tetiklenen bir panik nöbetinin ya da panik benzeri belirtilerin çıkması durumunda yardım sağlanamayabileceği ya da kaçmanın zor olabileceği ( ya da sıkıntı doğrubileceği) yerlerde ya da durumlarda bulunmaktan anksiyete duyma. Agorafobik korkular arasında özel birtakım durumlar vardır ki bunlar arasında tek başına evin dışında olma, kalabalık bir ortamda bulunma ya da sırada bekleme, köprü üzerinde olma ve otobüs, tren ya da otomobille geziye çıkma sayılabilir.

B. Bu durumlardan kaçınılır (örn. geziler kısıtlanır) ya da panik nöbeti ya da panik benzeri belirtiler olacak anksiyetesiyle ya da yoğun bir sıkıntıyla bu durumlara katlanılır ya da eşlik eden birinin varlığına gereksinim duyulur.

C. Bu anksiyete ya da fobik kaçınma, sosyal fobi (örn. utanacak olma korkusuyla giden toplumsal durumlarla sınırlı kaçınma), özgül fobi (örn. asansör gibi tek bir durumla sınırlı kaçınma), obsesif-kompulsif bozukluk (örn. bulaşma üzerine takıntısı olan birinin kir ve pislikle karşılaşması), travma sonrası stres bozukluğu (örn. ağır bir stres etkenine eşlik eden uyaranlara tepki olarak) ya da ayrılma anksiyetesi bozukluğu (örn. evden ya da yakın akrabalardan uzak kalmaya tepki olarak) gibi başka bir psikiyatrik bozuklukla daha iyi açıklanamaz.

D. Tanı ölçütleri panik bozukluğunun tanı ölçütlerini hiçbir zaman karşılamamıştır.

E. Bu bozukluk bir maddenin (örn. kötüye kullanılabilen bir ilaç, tedavi için kullanılan bir ilaç) ya da genel tıbbi bir durumun doğrudan fizyolojik etkilerine bağlı değildir. Eşlik eden genel tıbbi bir durum varsa, A tanı ölçütünde tanımlanan korku genelde bu duruma eşlik eden korkudan çok daha fazladır.